رسانه و سبک زندگی

نویسنده: منصوره اولیائی

محمدرضا حکیمی صاحب مجموعه فاخر و ارزشمند الحیاة از دریافت جایزه در یکی از جشنواره های مهم کشور خودداری می کند و می گوید:
«برگزاری چنین جشنواره هایی از نظر اینجانب در اولویت نیست. در این جشنواره از فاضلان و استادانی، به نام خدمت 50ساله به علوم انسانی تجلیل شده است. پرسش این است آیا این علوم برای ثبت در کتاب ها و در دنیای ذهنیت است یا برای خدمت به انسان و حفظ حقوق انسان و پاسداری از کرامت انسان است در واقعیت خارجی و عینیت... آری، باید بکوشیم تا جامعه ما چنان نباشد که درباره اش بتوان گفت؛ « از دو مفهوم انسان و انسانیت، اولی در کوچه ها سرگردان است و دومی در کتاب ها»
کتابهای بیشماری پیرامون انسانیت ، اخلاق، فرهنگ وجود دارد. اما چگونه میتوان میان انسانیتی که در این کتابها به آن توصیه شده و آن انسانی که درشهر سرگردان است ارتباط برقرار نمود. کتابها و کتاب نویس ها بسیارند اما انسانیت در کتابها زندانی شده است. رابط بین این انسانیت موجود در کتابها و انسان سرگردان در کوچه ها چه کسی است؟
رسانه می تواند این مسئولیت را بعهده بگیرد و باید ابزاری در چهت پیوند معنا با متن زندگی انسان باشد. سخنرانی اخیر رهبر فرزانه ایران پیرامون سبک زندگی نیز براین مسئله صحه می گذارد. ما در بخش نظری و علمی وانتراعی پیشرفت کرده ایم اما در متن زندگی و صحنه واقعی زندگی خویشتن نه. آیا رسانه توانسته الگویی از سبک زندگی اسلامی به ما ارائه دهد. در کدام سریال شما می بینید که فرزندی دست پدر را ببوسد؟ اهالی خانه سحر از خواب بیدارشوند؟ در جهت انجام صله رحم خود را به زحمت بیندازند. آیا تابحال زن خانه داری را نشان داده است که اخبار تلویزیون را می بیند و تحلیل می کند؟ فقط حدول حل نمی کند بلکه روزنامه می خواند. این در حالی است که در صحنه واقعی زندگی چنین زنانی وجود دارند. آیا تابحال دیده ایم که یک شخصیت داستانی به هنگام گفتن دیالوگ خود در حال جدا کردن زباله های بازیافتی باشد؟ یا به سراغ یکی از مراکز بازیافت برویم و نشان دهیم که چنین مراکزی هستند؟ویکی ازدوستان که صاحب چهار فرزند بود می گفت: چرا در سریالهای ما طهارت وجود ندارد و بازیگران بطور مثال دستشان خونی و نجس می شود یا لباسشان آلوده می شودنجاست را رعایت نمی گنند او می گفت فرزندانم از این مسئله تاثیر می پذیرند. (در پزوهشی که جامعه آماری آن را چوانان کافی شاپ تشکیل می دادند 70 درصد آنها به رعایت نجاست و پاکی اعتقادی نداشتند.) آیا تابحال دیده ایم که راننده ای در مسیرمحل کارش، شخصی را که کنار خیابان ایستاده سوار کند وکرایه نگیرد؟ آیا تابحال در سریالی دیده اید که فردی برای حفظ سلامتی خود حجامت کند درحالیکه جحامت از جمله توصیه های اکید اسلام بوده و در مورد آن روایات بیشمار است. در زندگی اسلامی روز جمعه روز بخصوصی است بگونه ای که سفارش شده مرد خانه اگر می خواهد هدیه یا کالایی را به خانه ببرد آن را در روز جمعه به خانواده اش دهد تا آن روز برای آنها خوشایند باشد. موارد بیشماری است که ما تابحال با آن در رسانه ملی مواجه نشده ایم؟ چه مقدار از آداب اسلامی در سریالهای ما وجود دارد؟ در سریالها وفیلم های خارجی که برای کودکان و نوجوانان ساخته می شود کارگروهی در مدرسه بارها و بارها مضامین آنها راتشکیل می دهد. اینکه با همکاری هم چگونه یک تحقیق علمی را انجام می دهند؟ یا یک مشکلی را حل می کنند؟ وقتی آموزش ما آموزش جمع گرایانه نیست و این را حتی در رسانه منعکس می کنیم و حتی در تخیل و تصور خود نیز به کار جمعی وقعی نمی نهیم چطور انتظار داریم که فرهنگ کار جمعی در جامعه گسترش یابد؟
در میان متفکران دینی و حوزویان افرادی هستند که حاضر به فعالیت در رسانه که نیستند هیچ ، دیگران را نیز نهی می کنند و فقط از مفسده های آن سخن می گویند. من در مقابل این افراد می گویم اگر فرض بگیریم آمدن به این عرصه امری همراه با کراهت باشد. مگر آن زمان که عده ای در کره زمین با سحر و جادو به مفسده انگیزی می پرداختند خداوند عده ای را مامور نساخت که به آموزش این فن بپردازند تا اثر گروه اول را از بین ببرند.
وقتی دشمن از رسانه به بهترین وجه برای مقاصد خود استفاده می کند آیا برما وظیفه نیست که که فنون آن را به هر شکل یا دگرفته و از آن حداقل برای خنثی سازی اثر تهاجمی آنها استفاده کنیم؟

نشانه شناسی فضا و زمان

نویسنده: منصوره اولیایی

مطلب ذیل سخنرانی دکتر نامور مطلق در همایش " نشانه شناسی فضا و مکان " در تاریخ  19/8/1389 در مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی می باشد.    گرفته شده از سایت نشانه شناسی و فرهنگ

                                                     

فضا نخستین مفهوم است که در نشانه شناسی مطرح شد. رابطه فضا و بحثهای فضایی با نشانه شناسی رابطه دوجانبه بوده است . فضا مهمترین حوزه های تحقیق در همه علوم است و در حوزه هنری و ادبی موضوع  به روزی است.مکتب نشانه شناسی پاریس یکی از موضوعات اصلی  آن فضاست. تقسیمات نشانه شناسان از فضا شامل: فضای واقعی / مجازی ، طبیعی / فرهنگی،  شاعرانه / هنری ، معمارانه / شهری است . فضا یکی از متنوع ترین موضوعاتی است که انسان همواره با جنبه های هنری تا کالبدی اش سر و کار دارد و ما را به هم متصل می کند. SPACE  یعنی فضایی که به ما هویت و استقلال می دهد. وقتی جدا از هم هستیم با فضا هویتهای مستقل می یابیم . فضا چند معنایی عجیب و بسیار گسترده است .
مباحثی که پیروان دریدا مطرح می کنند نشانه شناسی را با مباحثی روبه رو می کند که قبلا توجه نمی شده است. وقتی بحث نشانه شناسی می شود ، یکی از شاخص هایش موضوع است که موجب تقسیم بندی می شود . مثلا موضوع معماری . تقسیم بندی نشانه شناسی با روشهای گوناگونی انجام می شود. نشانه شناسی فضا یعنی به  فضا به عنوان موضوع مطالعاتی نگاه می کنیم و وقتی صحبت از بین گفتمانی می شود یعنی روش بینا گفتمانی است. تفکیک موضوع و روش بسیار مهم است و عدم تفکیک موجب سوء تفاهم می شود. به نشانه شناسی فضا برگردیم مثلا الن رفیه کسی است که در نشانه شناسی فضا شناخته شده است و بیش از 25 سال در این زمینه کار کرده است. در تشریح پیکره مطالعاتی باید تقسیم بندیهای جدید در موضوعات مطالعاتی انجام دهیم ما از تقسیم بندی کلاسیک دوری کرده ایم و به تقسیم بندی متحرک و ساکن پرداختیم و بحث فضای متحرک است . یک نوع ترکیب پارادوکسیکال داریم. ما همواره فضا را با سکون و زمان را با حرکت در نظر می گیریم. وقتی ما نشانه شناسی فضا می کنیم عمدتا به سمت فضاهای ساکن می رویم. دو نوع واسازی داریم : واسازی زمان در مقابل فضا ما از دو گانه ها خارج می شویم مثلا ما همیشه از ثابت و متحرک گفتیم. یک فضای مقصد و یک فضای مبدا داریم. ما دراینجا فضایی داریم که نه مقصد است و نه مبدا بلکه فضای بینافضایی داریم. فضای بینافضایی در اینکه خودش هم فضاست تاکید داریم به دلیل آنکه دو فضا را به هم متصل می کند ما وسایل متحرک داریم که در وسایل نقلیه نمود یافته است . فضاهای سیال مثل فضاهای سیرکها به عبارتی کوچ کننده ها و بازارهای گردان مثلا (شنبه ، دوشنبه و..)جاهایشان را عوض می کنند وقتی وارد می شویم چقدر فضای سیال داریم و به خاطر دلایلی کم به آن توجه شده است و نبود مراجع و هیچ مراجعی به طور مستقیم به این موضوع نپرداخته است . یک بخش کالبدی است و در فضای مجازی مثل اینترنت جابه جایی انجام می شود. در اینجا از فضاهای انسانی هم صحبت می کنیم که گاه اجتماعات و مهاجرتها که داخل فضاها انجام شده است .نشانه شناسی فضا با موضوع انتخاب نمی شود بلکه با یک سری شاخص تفکیک می شوند مثلا موضوع معماری. ما اینجا با هواپیمایی مسافربری سروکارداریم .مسافربری بین المللی و فرهنگی مورد مطالعه است . وقتی در فضای بسته هستید اتفاقاتی که در ذهنتان می افتد موثر است. ویژگی هواپیمایی امنیت بسته بودن آن است . در نشانه شناسی، فضای هواپیما بسیار مهم است ."پا روی زمین گذاشتن "خودش اصطلاح است و بیانگر بسیاری از تاثیر پذیریهای ذهنی و پیشینه ذهنی است.حالت تعلیقی بودن هواپیما بر نوع دلالت و احساسات ما تاثیرگذار است و در نشانه شناسی بحثهای ما پوزیتیویستی بوده است و همین طور که پیش می رود نشانه شناسی به بحثهای درونی و احساسی نزدیک می شود. این کاری بود که نشانه شناسی به خوبی از عهده اش برآمده است. نشانه شناسی مجهز به مطالعات احساسی و روان شناختی خودش شد . فضا به عنوان وسیله نقلیه ، بحث ارتباط بین دو فضا را مطرح نموده است. کارکرد فضای هواپیما، همان پیوستگی و موقعیتش بین فضایی است. دو لایه پیوسته بین فضایی و درون فضایی داخل هواپیماست که خود هواپیما واسط بینا فضایی است. یک فضای هواپیما بیش از وسایل نقلیه این کار را انجام و حساستر است . هواپیما به خاطر سرعت، بارز و محسوس می شود و حرکت از یک فرهنگ به فرهنگ دیگر و از یک فضای زمانی به فضای زمانی دیگررخ می دهد. به عبارتی آن را به وضعیت بینا زمانی آماده می کند .در دلالت پردازی طول زمان هم مهم است بنابراین فرقها نشانه شناسی است .بینا جغرافیایی و بینا کشوری و الزامات رسمی وجود دارد. فاصله هواپیما سبب می شود تا مرحله جابه جایی انجام شود . یعنی با عوض کردن، جابه جایی عوض می شود .باز از فضاهای متحرک از فضاهای انسانی صحبت می کنیم. فضاهای گروهی مثلا ایرانیهایی که در هامبورگ زندگی می کنند در مورد جابه جایی های معنوی بحثهایی شده است. در این زمینه مطالعات فرهنگی و جامعه شناختی کمک کرده است . در چه نوع فضاهایی تنوع بوده و چقدر کم کار شده است. ریزتر شویم وسایل نقلیه به گونه هایی زمینی ، آبی ، هوایی هستند که انواع وسایل نقلیه به شمار می روند .  ویژگیهای فضای هواپیمایی ،متحرک در برابر ساکن است. فضاهایی که در حال حرکت هستند و ما با کالبدی کار داریم و به معماری از این بابت نزدیک می شویم و این فضاهای کالبدی متفاوت از فضاهای مجازی است . این تقسیم بندی مهم است چون یک نشانه شناسی فضا با مشخص کردن آن معنا می دهد .

ادامه نوشته

گلادیاتور به مثابه یک فیلم دینی

نویسنده: منصوره اولیایی

بارها و بارها در مورد مقوله «فیلم دینی» بحث و گفتگو شده است. مراکز و ارگانهای مختلفی جهت  پرورندان هنر دینی و حرکت بسوی رسانه دینی تلاش کرده اند و البته این تلاشها گاه ناکام مانده و گاه منجر به شعارزدگی شده است. 

آنچه در فیلم گلادیاتور به بهترین وجه نشان داده شده است، صحنه مرگ یا بهتر بگوییم مرگی به منزله شهادت ماکسیموس است. زمانیکه او را چون مردگان می یابند و به بردگی می گیرند سکرات موت چه زیبا تصویر می شود. مرگ او چنان زیبا رخ می دهد که ما او را در آستانه بهشت می بینیم. 

دست کشیدن او بر روی گندمزار، نگاه پر عطوفتش به پرندگان قبل از شروع نبرد، خاک مالیدن دستانش و بو کردن خاک پیش از جنگ ، عشق شدید او به خانواده و شغل ارزشمندش کشاورزی1 ابعاد روحی و شخصیتی او را جلوه گر می سازند و بعد در میدان نبرد او را چون یک جنگجوی نیرومند و قوی مشاهده می کنیم که جنگ خونینی را هدایت می کند و دائم دنیای دیگر و ابدیت را به سربازانش یا د آور می شود. او خانواده و جانش را بابت ماموریت مهم یعنی برپایی قدرت و عظمت روم و توجه به مردم از دست می دهد. 

بازنمایی شخصیت ذو ابعاد قهرمان، نکته مهمی است . در فیلم «نجات سرباز رایان» سربازان که از سرسختی و نیروی آهنین فرمانده میلر به تعجب آمده اند بر سر اینکه قیل از جنگ شغل او چه بوده است شرط بندی می کنند. زمانیکه فرمانده میلر فاش می کند که قبل از جنگ معلم ادبیات بوده است باعث شوک بزرگی در سربازان می شود و اثر تربیتی عمیقی را بر روی آنها می گذارد. 

روح لطیف و قلبی رقیق در کنار شجاعت و دلیریها ، جمع اضداد و نشان دادن وجوه شخصیتی یک انسان کامل با شبه کامل، عملی غیر ممکن نیست و در اینگونه فیلم ها به زیبایی رخ داده است.

1: امام صادق(ع): نزد خدا کاری محبوب تر از کشاورزی نیست. تهذیب الاحکام، ج6،ص 384.

گلادیاتور

نویسنده: منصوره اولیایی

     

 

بازیگران: Russell Crowe, Joaquin Phoenix ,Connie Nielsen
 
جوایز :برنده اسکار
بهترین نقش اول مرد، بهترین جلوه های ویژه، بهترین طراحی لباس، بهترین فیلم، بهترین صدابرداری

داستان فیلم داستان فرمانده ای است که برده می شود. برده ای که گلادیاتور می شود. گلادیاتوری که امپراطور را سرنگون می کند.

خلاصه داستان :
داستان فیلم مربوط به سال 180میلادی است زمانی که دامنه امپراتوری رم باستان از صحراهای آفریقا تا مرزهای انگلستان شمالی گسترده است.با این همه یک دژ در راه پیروزی کامل رومی‌ها قرار دارد که هنوز فتح نشده است.سرانجام این دژ نیز به دست 'ماکسیموس 'یکی از بهترین سرداران جنگی 'سزار مارکوس ' فتح می‌شود.پس از این نبرد 'ماکسیموس 'تصمیم می‌گیرد نزد خانواده خود بازگشته و روزگار را با کشاورزی سپری کند، اما 'سزار مارکوس 'بر آن است رهبری امپراتوری روم را به او بسپارد'.کومودوس 'فرزند سزار از تصمیم پدر باخبر می‌شود و در پی آن، پدر خود را به قتل می‌رساند تا خود بر اریکه قدرت تکیه زند.وی سپس 'ماکسیموس 'را دستگیر کرده و فرمان قتل او را صادر می‌کند'.ماکسیموس 'موفق می‌شود جلادان را کشته و از مرگ نجات یابد ولی زن و فرزند او به فرمان 'کومودوس 'کشته می‌شوند.پس از آن، 'ماکسیموس 'به خانه باز می‌گردد اما با اجساد سوخته زن و فرزند خود مواجه می‌شود. پس از آن، ماکسیموس بی هویت، توسط عده ای به بردگی گرفته می شود و اینبار در قالب یک گلادیاتور، قصد بازگشت به روم  را دارد...
در پاره ابتدایی فیلم مدیریت، فرماندهی و فهرمانی و استعدادهای ماکسیموس را مشاهده می کنیم. نبرد سخت و مقتدرانه او را با وحشی ها و پیروزی شکوهمندش را نظاره می کنیم.
 ویزگیهایی که قهرمان از خود نشان می دهد عبارتند از: فاطعیت و امیدبه پیروزی ،وطن پرستی  و اعتقاد راسخ به جهان آخرت و ابدیت. قدرت جسمی و روحی بالا، روح لطیف و مهربان در عین شجاعت و جنگجویی.
مهمترین خصیصه ماکسیموس در این فیلم ایمان به خدا و اعتقاد بالای او به جهان آخرت است. نمونه انسان کامل است. انسانی که میان تناقض ها، تضادها و دشمنی ها پیوندی مثال زدنی بوجود آورد.

 در فیلم «گلادیاتور» نیروی تخریب کننده زمانی وارد عمل میشود که امپراطور از ماکسیموس می خواهد که جانشین او شود. در اینجا ماکسیموس باید بین دو شیء ارزشی انتخاب کند. شیء ارزشی رفتن به خانه و شیء ارزشی پذیرش امپراطوری. معنا  در اثر تقابل بدست می آید (دوآلیته) تقابل منجر به تولید معنا می شود. 
 برای ماکسیموس رفتن به خانه و دیدار خانواده بسی دلنشین تر است چنانچه در مناجات خود می گوید که فقط برای به آغوش گرفتن زن و فرزندش زنده است. نیروی تخریب کننده که شروع به عمل نموده است با کشته شدن امپراطور توسط فرزندش و دستگیرشدن ماکسیموس به اوج می رسد. ماکسیموس که برای خانه رفتن لحظه شماری می کرد. جایگاهش غصب شده و به مرگ محکوم می شود.
 در پاره میانی فیلم نجات او از مرگ و تلاشش برای رفتن به خانه را می بینیم. اما با جسد زن و فرزندش روبرو می شود. شاید بتوان از پیشنهاد امپراطور برای ماندن و قبول جانشینی تا کشته شدن زن و فرزندش را نیروی تخریب کننده داستان بدانیم پاره میانی شروع می شود ماکسیموس اسیرشده و برده می شود. برده ای که برای نجات خود و سرگرم کردن دیگران باید بکشد. نیروی سامان دهنده آنجایی آشکار می شود که به او پیشنهاد می شود که بدلیل مهارتش در نبرد تن به تن در صحنه نبرد پیروز شده و بر مردم فاتح شود تا در مقابل امپراطور جوان قرار گیرد. ماکسیموس تصمیم می گیرد که در مقابل امپراطور قرار بکیرد و می گوید من به مردم چیری نشان خواهم داد که تا بحال ندیده اند.

پاره نهایی  آغاز می شود. او به روم می رود و در مقابل امپراطور قرار می گیرد. و با اینکه با خدعه ای زخمی شده اما همچنان در نبرد پیروز می گردد.

اگر بخواهیم به طور منظم کنش های قهرمان را بنویسیم بصورت ذیل می باشد:
1. قهرمان کاردانی خود را نشان داده پیروز می شود
2. فهرمان به ماموریت بزرگتری واگذار می شود(پذیرش امپراطوری رم و تبدیل آن به جمهوری)
3. فهرمان مورد خیانت قرارگرفته و به مرگ محکوم می شود.
4. فهرمان نجات می یابد.
5. زن و فرزندش کشته می شوند.
6. اسیرمی شود.
7. با نشان دادن لیافت خود گلادیاتور معروفی می شود.
8. در مقابل امپراطور قرار می گیرد(ماموریت خود را به انجام می رساند)

ادامه دارد

گزارشی از جلسه مباحثه در مورد کتاب «رساله ای در باب گونه شناسی روایت»

نویسنده: منصوره اولیایی

 جلسه مباحثه پیرامون کتاب «رساله ای در باب گونه شناسی روایت» با حدود یک ربع تاخیر در سالن جلسات در طبقه چهارم کانون هنر و اندیشه برگزارشد. بهتر از آنچه تصور می شد مباحثه پیش رفت و بحث داغی در میان گرفت. تفاوت نویسنده انتزاعی با نویسنده ملموس و راوی بحثی بود که منجر به سوالات متعدد شد و دست آخر تفهیم گشت. برخی از موارد ابهام به شرح ذیل می باشد:

1. ص 4 کتاب منظور از شیوه های عملکردی و فرضیه های عملکردی چیست؟ نویسنده می گوید اگر فرضیه های عملکردی مزبور را بر گفتمان داستانی پیاده کنیم....

2. ص 7 اینکه به اعتقاد اشمیت نویسنده انتزاعی و خواننده انتزاعی معرف انسان وارگی ساختار کلی اثرهستند به چه معناست؟

3. ص 20 پاراگراف آخر:کارکرد اجباری راوی میتواند تبدیل به کارکرد اختیاری شخصیت داستانی شود و کارکرد اجباری شخصیت داستانی تبدیل به کارکردهای اختیاری راوی شود مبهم است.

همچنین قرار شد که دوستان مثالهای کتاب را مطالعه کنند تا فهم بهتری از مطلب بدست آید.

از آنجا که دکترعباسی معتقد بودند که این کتاب چه درزمینه نقد داستان و جه در زمینه نقد فیلم و بطور کلی نقد رسانه بهترین کتاب در زمینه روایت شناسی است و با در نظر گرفتن استقبال دوستان و برپایی جلسه با شورو نشاط علمی فراوان تصمیم براین شد که جلسات تا مباحثه کل کتاب ادامه داشته باشد.
جلسه دوم مباحثه پیرامون 20 صفحه دوم کتاب در تاریخ سه شنبه 4 مهرماه در ساعت 14بعد ازظهردر کانون هنر و اندیشه دینی برگزار خواهد شد.

اطلاعیه شرکت در مباحثه گروهی در کانون هنر و اندیشه

    قابل توجه هنرجویان کارگاه تحلیل رسانه
    برای درک بهتر کتاب «رساله ای  درباب گونه شناسی روایت » اثر ژپ لینت ولت، ترجمه دکتر علی عباسی و نصرت حجازی، جلسه مباحثه گروهی برگزار می شود.

    علاقه مندان به شرکت در این جلسه می توانند حضور خود را در بخش نظرات این پست اعلام کنند.

 

    موضوع جلسه : مباحثه 20 صفحه اول کتاب
    زمان جلسه: دوشنبه ساعت 10 صبح
    مکان: کانون هنر و اندیشه دینی

زاویه دید

نویسنده: منصوره اولیایی

 

مقوله ي نقطه ي ديد، مهمترين وجه ساختار روايي است و به کمک آن مي توان به گفتمان روايي ساختار داد. نقطه ي ديد يک نظام متني است که دسترسي خواننده يا بيننده ي يک تابلو به معنا را هدايت مي کند. «نقطه ديد» يکي از سازوکارهايي است که روي خواننده تاثير مي گذارد. با انتخاب اين يا آن زاويه ي ديد مي توان عناصر تابلو، فيلم و يا قصه را از زاويه هاي گوناگون مشاهده نمود و به گفته شکل متغيري داد.

این نقاشی ها شاید به ما درک بهتری از زاویه دید بدهد. زاویه دید مبحثی بسیار مهم و اساسی در روایت شناسی است.

به ادامه مطلب مراجعه کنید.

توضیح و پوزش: مشکل پیش آمده در نمایش تصاویر برطرف شد.

ادامه نوشته

سریال ماه رمضان

نویسنده: منصوره اولیایی


تعداد زیادی از مردم حتی کسانی که اهل تلویزیون نیستند اولین سریالی را که بعد از افطار پخش می شود مشاهده می کنند. هنوز سفره افطار جمع نشده و یا اگر جمع هم شده افراد از جای خود تکان نخورده و نا خواسته در کنار هم اولین سریال را می بینند. پس میزان بالای بیننده سریال شبکه 3 به معنای برتری کیفیت آن نیست. نکته دوم که برای برنامه ریزی مسئولان رسانه اهمیت بسزایی دارد این است که رسانه ملی می تواند همیشه بر روی این میزان بالای بیننده در این ساعت پخش (بعد از افطار) برنامه ریزی کند.  یک ماه در سال در ساعتی مخصوص بیشترین حد بیننده را داریم. از آنجا که سریال هر شب پخش می شود بینندگان بطور دقیق سریال را دنبال کرده و داستان را گم نمی کنند. 

سریال خداحافظ بچه را سجاد ابوالحسنی متولد 62 نوشته است. او فیلمنامه نویس 5 کیلومتر تا بهشت نیز هست. سریالی که متاسفانه محتوایی نادرست داشت. اگرجه ابوالحسنی در سریال خداحافظ بجه تا حدی خود را نشان داده اما سوال من این است:

چرا باید کارگردان و فیلمنامه نویس سریالی که ناخواسته بیشترین میزان بیننده را دارد (بدلیل زمان پخش) جوان و البته بی تجربه باشد؟

آیا نباید مدیران رسانه در مورد چنین زمان پخشی بهترین محصول ممکن را ارائه دهند. آیا نباید ساختن سریال برای چنین زمان پخشی که ناخواسته بیشترین بیننده را دارد به میر باقری ها ، حسن فتحی ها ...سپرده شود؟

نمونه کار تحلیل نشانه شناسی

نویسنده: منصوره اولیایی

جهت استفاده و کمک برای انجام کار کلاسی دوستان در کارگاه نشانه شناسی، دو نمونه تحلیل نشانه شناسی ارائه می شود. به ادامه مطلب رجوع کنید.

ادامه نوشته

صبر، جزء ضروری کار

نویسنده: منصوره اولیایی

دکتر نامور مطلق در کلاس نشانه شناسی  تاکید داشتند بر این مطلب که عجله نکنید. و خلاصه اینکه صبر و طمأنینه لازمه کار علمی است. صبر و طمأنینه لازمه هر تلاش هنری و علمی است. اگر به تولیدات فاخر سینمای جهان توجه کنیم به این نکته می رسیم که این تولیدات حاصل صبر و حوصله فراوان بوده  است.

جیمز کامرون کار ساخت آواتار را سال ۱۹۹۵شروع کرد. اما به دلیل تکنولوژی موجود در ان زمان, او دریافت که امکان ساخت فیلمی که او در نظر داشت از نظر تکنیکی ممکن نخواهد بودبنابراین او بجای ساختن فیلمی با کیفیت پایین, تصمیم گرفت که فکر ساخت انرا فراموش کند. از این روست که فیلم آواتار سالها پیش ازان زمانی که بیشتر مردم از ان اطلاع دارند در حال شکل گیری بوده است. پانزده سال است که پروژه این فیلم شروع شده است. . این فیلم چندین سال در دست ساخت بوده‌است و در لس‌آنجلس، نیوزیلند و خلیج مکزیک فیلمبرداری شده‌است.جیمز کامرون برای فراهم شدن امکانات فنی فیلم اواتار ده سال منتظر ماند، اما سرانجام فیلمی عرضه کرد که موفقیتی خیره‌کننده به همراه آورد. 

نمونه دیگر فیلم inceotion است که فیلمنامه آن ده سال طول کشیده است.

فیلم و فلسفه

مطلبی که در پست قبلی زده شد مطلبی قابل تامل است. چندی پیش که فیلم آغاز inception  را می دیدم از کشف نکته ای متحیر ماندم.

وقتی فیلم را دیدم متوجه شدم کاملا مطابق با فلسفه جان سرل فیلسوف قرن حاضراست او نظراتی در باب ذهن دارد . در فیلم ،رویا ، واقعیت و مرز این دو و نیروی ذهن مورد توجه قرار گرفته. 

جان سرل فیلسوف بزرگ زبان و ذهن است. او معتقد است فرایندهای مغزی منجر به پدیده های ذهنی می شوند. اگر بخواهم ساده بگویم آنجیزی که ما روح می دانیم یا غیب یا ارتباط با عوالم دیگر جان سرل معتقد است که پدیده های ذهنی هستند که معلول فرایندهای الکتروشیمیایی در مغز هستند. در فیلم inception افراد با تغییراتی بر روی مغز خود وارد جهان دیگری شده و تغییراتی را در عالم واقع انجام می دهند. البته این مطلب یک نظر شخصی است و من تاکنون ندیدم که کسی از همخوانی این فیلم با فلسفه ذهن جان سرل سخن بگوید.

فیلم ها و سریالهای غربی بر اساس تفکر و اندیشه بزرگترین فیلسوفان و متفکرانشان ساخته می شود. این را مقایسه کنید با فیلم ها وسریال های ما. که گاهی کاملا مخالف فرهنگ و سنت و دین و اندیشه متفکران این سرزمین است. 

جالب این است که کریستوفر نولان کارگردان، تهیه کننده و فیلمنامه نویس فیلم inception  ده سال بر روی فیلمنامه خود کار کرده است این را مقایسه کنید با سریالهای آبکی ماه رمضان که هنوز فیلمنامه شان کامل نیست. 

ساختار روایی

در بررسی ساختار روایی باید داستان را فعلیت بخشید یعنی ابعاد بالقوه داستان را به فعلیت رسانید. تحلیل روایت در نشانه شناسی ساختارگرا رشد یافته است. نشانه شناسی ساختارگرا برآمده از آثار سوسور و صورتگرایان روسی است. 

روایت رشته ای از حوادث دارای نظم است که در جریان قرائت آشکار می شود و در متن، ابعاد زمانی و گاه شمارانه دارد. روایت در یک کل زمانی (آغازین، میانی، پایانی) تشکیل شده است.

اگر روایت ارائه و بازنمایی سلسله ای از حوادث باشد تحلیل روایت به دو صورت است:

تحلیل افقی: ترتیب زمانی حوادث، افعال و ساختار زمانی را می بینیم.

تحلیل عمودی: از سوی نشانه به طرف مدلول رفته و دلالت های توالی حوادث را بررسی می کنیم. عمل تفسیر صورت گرفته و آن را جهت هرمنوتیک در تحلیل روایت می نامند. نگارنده مثالی از تحلیل افقی و عمودی از آیه 213 سوره بقره می زند. 

روایت شناسی Narratology بررسی ساختار روایی می باشد. (بررسی ویژگیهای ثابت و اصول ترکیبی زیر بنای مشترک میان همه داستان ها)

سوال: روایت شناسی چه اهمیتی برای تحلیل متن دارد؟

دست زدن به مقایسه و تمایزهایی که اساس فهم یک متن و اثر ادبی اند ساده تر و نظام مند تر می شود و مهمتر اینکه اطلاعات را گسترش داده و زمینه برای استنتاج جدید فراهم می آورد.  (اهمیت این بحث در مواردی که زمینه را برای استنتاج های معنایی فراهم می آورد دو چندان می شود. در حقیقت روایت شناسی بخشی از آرمان  نشانه شناسی متن یعنی بررسی نحوه فعلیت بخشی به مضمون متن را تامین می کند.)

آغاز روایت شناسی با آثار ولادیمیر پراپ می باشد. او به جای تحلیل داستان بر اساس بن مایه (مفهومی که مدام در قصه تکرار می شود.) به دو مفهوم نقش و عمل می پردازد. 

مراحل روایت شناسی :

روایت شناسی سه مرحله داشته است.

مرحله اول: پراپ و لویی اشتراوس

پراپ تحلیل از نوع همنشینی و اشتراوس تحلیل از نوع جایگزینی با تاکید بر ساختار معنایی داستان ارائه می دهد. اشتراوس به تحلیل اساطیر پرداخت و مفهوم «بن اسطوره» را خلق نمود.

مرحله دوم: گرماس

مرحله سوم: یلمزلف و یاکوبسن

اصول روش شناختی را برای روایت شناسی مطرح کردند.

گرفته شده از فصل هشتم کتاب بیولوژی نص (نشانه شناسی و تفسیر قرآن)

ادامه دارد....

جلسه دوم کلاس دکتر نامور مطلق

معرفی چند منبع:

مبانی نشانه شناسی چندلر ترجمه دکتر پارسا

نشانه شناسی  کاربردی دکتر سجودی

در آمدی بر نشانه شناسی دین سن ترجمه آقای قرهمان نشر پرسش _برای مطالعه پیرس مفید است

نشانه شناسی تئاتر و درام ترجمه سجودی به اضافه نشانه شناسی هنر



سوال: نشانه شناسی کجای جغرافیای نقد و نظریه قرار می گیرد؟

برای خوب کارکردن باید مبانی را بداینم. طومئنینه علمی لازمه کار آکادمیک است یه سری پارداریم داریم. مانند پارادایم نشانه شناسی . پارادایم یعنی روح زمان فوکو اپیستمه میگه بحث پارادیم داریم. ژان پیاژه جهارچوب شناخت شناسی یادکرده کوهن هم پارادایم می گوید. روح معرفت دوران. دریک دوره یک پارادایم حاکم است. یکسری رویکرد approch هم داریم. رویکردها از دل دانش ها بوجود می آیند. رویکرد فلسفی رویکرد روانشناسی و چیزهای دیگر همه وصل به یک دانش نیستند بعضی شکل دانش پیدا نکردند اما بعضی دانشند.  اسطوره شناسی و نشانه شناسی و...رویکردند.  بیست رویکرد مهم داریم. نقد تکوینی و ژنتیکی یک رویکردند. رویکردها در پارادایمهای مختلف قرارمی گیرند. مانند سنتی پوزیتیویستی و ساختارگرایی و همین طور جلو می آیند. در رویکرد فلسفی پدیدارشناسی و فلسفه تحلیلی و هرمنوتیک داریم هرمنوتیک آخرسر یه فلسفه شد (گادامر) هرکدوم تبدیل به تئوری و یک روش می شوند. رویکردها در برخورد با پارادیم ها یک تئوری و یک روش پیدا می کنند اسطرره شناسی دوره سنتی مثل افلاطون و ارسطو بحث شده مکاتبی داریم مثلا ؟ اسطوره زئوس پادشاه عادل بوده بعد از مرکش اسطوره خداگونه شده بعدش   دوره پوزیتیویستی افرادی هستند که  اسطوره زدایی می کنند. ارنست لولان می گوید: مسیح مانند یک انسان عادی مطالعه کنیم. بورت مان خودش اعتقاد داره اما او مخالف مذهبی است.  لوئی استروس با نگاه ساختارگرایانه به اسطوره می پردازند بعد نظریه پردازانی استروس ژیلبردوقانت...        بعد اسطوره کاوی   بعد روش اسطوره شناسی را اگر بررسی می کنید باید حتما اینها را بدانید. نقد مستلزم اینه که عمیق کارکنید. دوره سنتی هم دوره اسطوره ای داره هم باستانی و هم قرون وسطی سمیوتیک اول قرن بیستم بین ساختارگرایی و پوزیتیویسم شکل می گیرد و می آید تا سالهای پنجاه شکل نهایی می گیره خیلی مرتبط با ساختارگرایی چون در دل اون ایجاد می شود.وبعد بابحران روبرومی شود بحران بعدها به شکل های مختلف در مکتب پاریس و آمریکایی – ایتالیایی ادامه حیات می دهد.

...
ادامه مطلب

ادامه نوشته

معرفی کتاب2 : بیولوژی نص ؛ نشانه شناسی و تفسیر قرآن

«بیولوژی نص» نوشته حجه الاسلام و المسلمین دکتر علیرضا قائمی نیا، تحقیقی بینا رشته ای است که ارتباط دستاوردهای دو حوزه مختلف، اما مرتبط، یعنی دانش نشانه شناسی و تفسیر قرآن را بررسی می کند.

 این کتاب بر اساس روش های نوین به فهم کتاب آسمانی می پردازد. نگارنده معتقد است نشانه شناسی در مطالعات دینی اهمیت بسزایی دارد چراکه

اولا ارتباط زبانی به کمک نشانه ها صورت می گیرد.

ثانیا قرآن کتاب آسمانی است که محصول ارتباط زبانی خدا با بشر است.

در فصل اول کتاب تعاریف مختلف از نشانه شناسی و مفاهیم و کلیات مورد نیاز آورده شده است.

در فصل دوم ماهیت ارتباط وحیانی از دیدگاه نشانه شناسی بررسی شده است.

در فصل سوم ویژگی های نشانه شناختی قرآن و انواع گوناگون وحدت آن آورده شده است.

در فصل چهارم فعالیت های گوناگون تفسیری خواننده و مفسر بررسی شده است.

در فصل پنجم تحلیل ساختار نص بر اساس سازوکارهای نشانه شناختی (محور همنشینی و جانشینی، مربع نشانه شناختی و نظایر متنی ) صورت گرفته است.

فصل ششم معانی و دلالت گوناگون نص را در بر می گیرد.

فصل هفتم به بررسی رابطه سیاق و انواع گوناگون آن با تفسیر و قرائت پرداخته شده است.

فصل هشتم به تحلیل ساختار روایی نص می پردازد.

فصل نهم روش بینامتنی و مولفه های آن و تفاوتش با سایر روش ها به تفصیل بیان شده است.

فصل دهم مثال های موردی در مورد بینامتنیت و بررسی روابط بینامتنیت میان آیات و نظام های نشانه ای گوناگون آمده است.

فصل یازدهم دیدگاه نگارنده در مورد پایان ناپذیری معانی قرآن با ارائه  مبانی نشانه شناختی در این مورد آمده است.

سه ضمیمه مهم نیز این اثر دارد . گفتنی است ایزوتسو نخستین کسی است که تحقیقی مفصل در باب قرآن از منظر نشانه شناسی سوسور دارد. که ضمیمه اول کتاب به دیدگاه او اختصاص یافته است. در ضمیمه دوم دیدگاه نصر حامد ابوزید بررسی شده و در ضمیمه سوم مدل ارتباط متنی اکو به اجمال ارائه شده است. این اثر به بیان نویسنده بازخوانی نشانه شناختی تفسیر المیزان نیز می باشد.

کتاب بیولوژی نص برگزیده بیست و نهمین جایزه کتاب سال و چهاردهمین دوره کتاب فصل می باشد. مطالعه این کتاب دیدگاه جامع و عمیقی از دانش نشانه شناختی و بکارگیری آن در فهم متون ارائه می دهد . خواندن این کتاب را به همه علاقه مندان توصیه می نمایم.

با لاخره با تلفن همراه از تنهایی بدر می آییم یا نه؟

این روزها  در تبلیغات تلویزیون در فاصله  چند ثانیه دو تبلیغ با دو پیام کاملا  ضد هم نمایش داده می شود. دو پیام یکی به این معنا که شما با تلفن همراه تنها نیستید و دیگری اینکه  تلفن همراه شما را از تنهایی بدر نمی آورد. 

این اولین بار است که در تبلیغات تلویزیون در فاصله چند ثانیه دو تبلیغ با محتوای ضدهم نمایش داده می شود. یکی از پیام ها توسط مرکز توسعه فناوریهای دیجیتال صورت می گیرد . این مرکز  در  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با هدف مبارزه با چالش های فناوری های نوین به وظیفه قانونی خود می پردازد. انچه می بینیم دو پیام تبلیغاتی یکی برای پول و دیگری برای فرهنگ. 

ما در زندگی خود نیز دائم با پیام های مخالف روبرو می شویم. بخصوص در رسانه . بطور مثال در فیلم سعادت آباد نیز دو پیام وجود دارد.

1- اقشار مرفه دارای مشکلات و آسیبهایی در زندگی خود هستند.

2- برای مرفه بودن و مدرن زندگی کردن باید مشکلات و آسیب هایی را پذیرفت.

بیننده و دریافت کننده در برابر این پیام ها چه واکنشی دارند؟ 

من فکر می کنم در این موارد عمل خنثی سازی پیام صورت می گیرد. در واقع دریافت کننده به یک نسبیت می رسد. تلویزیون به 3 میلیارد تومان همراه اول(هزینه تبلیغات) احتیاح دارد پس تبلیع باید باشد تا پول باشد. وازرت فرهنگ و ارشاد باید تبلیغ فرهنگی کند تا آسیب تبلیغات بیش از حد را تعدیل کند. کنش و و اکنش. در فیلم سعادت آباد پیام فیلم رسا نیست. خنثی می شود با پیام دیگری که د رلابه لای نشانه های فیلم وجود دارد. ما به یک چند صدایی می رسیم . چند صدایی اگرچه خوب است و نشان قوت اثر اما در میان این صداها نباید صدا و سخن حق گم شود. 

نکته ای  جالب  این است که این روند که در تبلیغات تلویزیونی ما و فیلم سینمایی ما وجود دارد در زندگی عادی ما نیز وجود دارد. گاهی ابعاد زندگی ما در تناقض با یکدیگر هستند ....

اطلاعیه شماره 1 کانون

    قابل توجه هنرجویان کانون 

 

لطفا درآماده سازی مقاله (کار عملی) خود به نکات زیرتوجه فرمایید

اصل در انجام مقاله، اندوخته‌ها و آموخته‌های کارگاه‌های گذرانده شده و مطالبی است که استاد عباسی در کارگاه تحلیل گفتمانی روایت از هنرجویان خواسته‌اند.

آخرین مهلت برای تعیین موضوع و ارسال به ایمیل کانون ([e-mail]) و استاد عباسی([e-mail]) تا تاریخ  91/5/15 می‌باشد.

در راستای کمک به ارتقاء کیفیت آثار و رفع اشکالات احتمالی مقالات، هنرجویانی که در کارگاه نگارش مقاله شرکت کرده‌اند، می‌توانند آثار خود را  تا تاریخ  91/6/5 به استاد محمدی برای رفع اشکالات مقاله نویسی تحویل دهند.

 آخرین مهلت ارائه و ارسال مقالات به ایمیل کانون و استاد عباسی 91/6/20 می‌باشد.

 

برخی از جملات دکتر نامور مطلق

یک نمایشنامه ای شکسپیر دارد بنام طوفان داستانش اینطوریست که فردی حکمران ایتالیا و مجذوب مطالعات جادوگری شده است. او خلع میشود و به جزیره می رود. در جزیردو فرد بومی ودورگه هستند وجدال بین اینها رخ می دهد. ارباب (فردسفید پوست) مسلط می شود. امه سزر در قرن بیستم نمایشنامه ای بنام طوفان می سازد که قهرمان بومی است. متاسفانه ما از این کارها نکرده ایم چیزهایی که در مورد ما نوشته شده نتونستیم پاسخ بدیم. چند صد هزار پیش نمایشنامه ای در یونان نویشته شد با نام ایرانیان اما ما متاسفانه چنین کاری نکردیم. ما هیچگاه چیزی بنام یونانیان ننوشتیم که در حد و اندازه ش باشد و جواب بدیم اونجا به این کار نقد پسا استعماری می گویند حتی ما واژه ای نداریم برای کاری که درست می کنیم یه سیصد ساختند و ما هیچ کاری نداریم

ایرانیها طاقت ندارند فیلم چند صدایی را ببینند ذائقه آنها به تک صدایی عادت کرده.

 بعضی موقع عادتهای فرهنگی هم هست بعضی از آدمها بعضی فرهنگها و جامعه ها عادت به تک صدایی دارند.

 تک صدایی صدای مسلط مرد میانسال بر ادبیات ما حاکم بوده است

 هنر جایی است که در آن صداهای مختلف باید منعکس شود. چند صدایی در توسعه هم می تواند کارآمد باشد. جامعه چند صدا در درازمدت می تواند موفقیت باشد البته با ضوابطی.

مطالب جلسه اول دکتر نامور مطلق

جلسه اول دکتر نامور مطلق:

فردینان سوسور سوئیسی و پیرس را بنیانگذار نشانه شناسی می نامند اگرچه در ارتباط با هم نبودند  اما همزمان مطالبی را در مورد نشانه شناسی بیان می کند. میخائیل باختین اگرچه در این مباحث نمی گنجد اما بسیار مهم است.  بیشترین تاثیر را در پیدایش بینامتنیت را داشته و بعد از آن کریستوا است. وی تحت تاثیر باختین است که شاخه ای را در بینا متنیت وضع می کند. باختین مطالب چند صدایی، گفتگومندی، آمیختگی و ...را مطرح می کند. با اینکه صد سال از مباحث باختین می گذرد این مطالب به روز است. هم پیرس هم باختین را به عنوان نظریه پردازان قرن 21 مطرح می کنند. در مورد سوسور این مطلب را نمی گویند. مطالب اگرچه 70-80 سال پیش است اما (مطالب این دو نفر) دوباره به روز گشته است. ساختارگرایی سوسوری در دهه های 50-80 قدرتمند می شود. ایده باختین و پیرس را کنار می گذاردو با افول ساختارگرایی این دو نفر دوباره مطرح می شوند. ساختارگرایی سوسور دهه 50-70 قدرتمند است .

هوسرل در اوایل قرن 20 مطالبش را مطرح می کند. پدیدارشناسی اواسط قرن رشد می کند. ساختارگرایی پدیدارشناسی را کنار می گذارد. پدیدارشناسی با افول ساختارگرایی دوباره مطرح می شود. نشانه شناسی که همزاد با ساختارگرایی است بنظرمی آمد عمرش تمام شده اما دوبارنظرات اجتماعی باختین و پدیدارشناسی که عقب مانده بودند دوباره بازمی گردند. نشانه شناسی امروز، خیلی  تحت تاثیر باختین و هوسرل در حوزه پدیدارشناسی  ویه مقدار هم پیرس است.

ضرورت آشنایی با تاریخچه و مبانی نشانه شناسی

برای درک عمیق نشانه شناسی درک این مطالب لازم است. این مبانی دوباره بروز گشتند و شناخت مبانی به شناخت مکاتب روز کمک می کند.  نشانه شناسی مثل هر دانش دیگری دفعی خلق نشده است این خلق دفعی را هیچ نشانه شناسی قبول ندارد. در بینامتنیت خلق دفعی رد می شود. هر متنی یک پیش متنی دارد. در مورد نشانه شناسی و نشانه زمانی نیست که بحث آن نباشد. نشانه ازواژه sign مدلول می آید سمیوتیک از این واژه می آید سیمیا علمی است که در فرهنگ ما وجود دارد واز این واژه گرفته شده است.

ادامه نوشته

معرفی اساتید بخش نشانه شناسی کارگاه تحلیل رسانه

دکتر بهمن نامور مطلق

دکتر علی عباسی

راه اندازی کارگاه تحلیل رسانه

اولین جلسه کارگاه تحلیل رسانه در تاریخ 90/11/10 با حضور دکتر بهمن نامور مطلق (رئیس انجمن نشانه شناسی) در مرکز پژوهش های اسلامی برگزار گردید.