مهرجویی در آثار هامونی، نگرشی صرفا رئالیستی دارد. البته در اینکه او چه چیزهایی را به عنوان واقعیات اجتماعی می بیند و به آنها اهمیت بیشتری می دهد بحث است. شروع آثار هامونی مهرجویی را فیلم هامون (1368) می دانند، اما برخی معتقدند رگه¬هایی از این رئالیسم، در فیلم های دایره مینا (1357) و گاو (1348) قابل مشاهده است. اوج موفقیت مهرجویی در نشان دادن گفتمان سنت به عنوان یک واقعیت اجتماعی به فیلم لیلا (1376) مربوط می شود. آخرین اثری هم که در آن مهرجویی جنگ ناموفق و بیهوده با واقعیات را به تصویر می کشد فیلم سنتوری (1385) است. در اکثر این آثار قهرمانان یا شخصیت های فرعی وجود دارند که عدم توانایی شان در تغییر دادن واقعیات آنها را به عرفان¬زدگی و موسیقی¬گرایی کشانده است. در فیلم هامون، شخصیت اصلی از عرفان هم می بُرد و به دریا می¬زند. در فیلم لیلا، سکوت و گریز از واقعیت راهی است که شخصیت اصلی انتخاب می کند.
دسته دیگر فیلم های مهرجویی که می توان آنها را پساهامونی نامید، گذار از برخی واقعیات را به جای گریز پیشنهاد می کنند. شخصیت¬های اصلی از حالت کنش های منفعلانه یا فعالانه بی ثمر خارج می شوند و راهی جدای از آدم¬های داستان در پیش می گیرند. رگه هایی از این نگرش در فیلم سنتوری وجود دارد و در فیلم طهران، تهران (1389) کمی پرورش می یابد و در نارنجی پوش (1390) و خوب شد که برگشتی (1391) به اوج می رسد. در فیلم نارنجی پوش، کنش حامد آبان اگر چه ابتدا هامونی به نظر می رسد، اما در ادامه می بینیم این کنش به عنوان جنگ با واقعیات نیست و حامد نمی خواهد واقعیتی را تغییر دهد، بلکه او به دنبال آرامش خود است و راه خودش را می رود.
کنش انسان ایرانی در برابر واقعیات پیرامونش رویکرد اصلی فیلم های مهرجویی است. او معمولا واقعیات قدرتمندی مانند سنت را انتخاب می کند. کنش در برابر این واقعیات قدرتمند، معمولا در فیلم های مهرجویی به صورت گریز و گذار نمایان است و بر اساس همین آثار می توان آثار او را در دوسته هامونی (گریز محور) و پساهامونی (گذارمحور) دسته بندی کرد. البته منظورمان از گریز هم کنش¬های منفعلانه و هم کنش¬های فعال شکست خورده است که مثلا به ترتیب در فیلم های لیلا و هامون قابل مشاهده است. در سال های اخیر مهرجویی رویه گذار از واقعیات اجتماعی را در پیش گرفته است، بدین معنی که جنگ با آنها و موضوعیت¬شان سودی ندارد و شخصیت¬های اصلی راهی جدا از واقعیات پیش می گیرند.